Witamina A

WITAMINA A

 

Zapotrzebowanie dzienne na WITAMINA A:

Grupy ludności Zalecane normy dietetyczne [µg / dzień] Bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych
[µg / dzień]
Dzieci 1-3 lat 300 600
Dzieci 4-8 lat 400 900
Chłopcy 9-13 lat 600 1700
Młodzież męska 14-18 lat 900 2800
Mężczyźni 19-30 lat 900 3000
Mężczyźni 31-50 lat 900 3000
Mężczyźni 51-70 lat 900 3000
Mężczyźni powyżej 70 lat 900 3000

Dziewczęta 9-13 lat

600 1700
Młodzież żeńska 14-18 lat 700 2800
Kobiety 19-30 lat  700 3000
Kobiety 31-50 lat 700 3000
Kobiety 51-70 lat 700 3000
Kobiety powyżej 70 lat 700 3000
Kobiety ciężarne do 18 lat 750 2800
Kobiety ciężarne 19-30 lat 770 3000
Kobiety ciężarne 31-50 lat 770 3000
Kobiety karmiące do 18 lat 1200 2800
Kobiety karmiące 19-30 lat 1300 3000
Kobiety karmiące 31-50 lat 1300 3000

 

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Normy  SONA: 2000 µg RE

Witamina A – zbiorcza nazwa organicznych związków chemicznych z grupy retinoidów (z których najważniejszy jest retinol), pełniących w organizmie funkcję niezbędnego składnika pokarmowego, rozpuszczalnej w tłuszczach witaminy.

Witamina A jest jedną z najwcześniej odkrytych witamin. Skutki jej niedoboru znane były już w starożytnym Egipcie, Grecji oraz Rzymie i określane były nazwą kurza ślepota lub ślepota zmierzchowa. Chorobę tę leczono podając gotowaną lub surową wątrobę. Dopiero na przełomie XIX i XX wieku udało się ustalić związek pomiędzy nieprawidłowym odżywianiem a rozwojem kurzej ślepoty[1]. Witamina A została odkryta w tranie w roku 1913 przez amerykańskich badaczy, Elmera McColluma i Marguerite Davis, zaś nazwę „witamina A” nadano jej w latach 20. XX wieku. Początkowo występowanie witaminy A w tranie łącznie z witaminą D sprawiało problemy w określeniu rzeczywistych właściwości każdej z tych witamin[2][3].

W pożywieniu pochodzenia zwierzęcego, podstawową formą w jakiej występuje witamina A jest esterpalmitynian retinolu, który w jelicie cienkim ulega deestryfikacji do alkoholu – retinolu. Inne ważne pochodne związane z aktywnością witaminy A to: retinal (aldehyd) i kwas retinowy (tretynoina).

Zawartość witaminy A w pożywieniu lub suplementach diety podawana jest zazwyczaj w tzw. jednostkach międzynarodowych (j.m., ang. IU – International Units). Z kolei naukowcy opracowujący normy zalecanego dziennego spożycia posługują się najczęściej inną jednostką: mikrogramami równoważnika retinolu (ang. µg RAE – Retinol Activity Equivalents). Przeliczanie jednych jednostek na drugie nie jest proste (zróżnicowana dieta zawierająca 900 µg równoważnika retinolu może zawierać od 3000 do 36 000 j.m. witaminy A)[4]:

1 IU retinolu = 0,3 µg RAE

1 IU beta-karotenu w suplemencie diety = 0,15 µg RAE

1 IU beta-karotenu w pożywieniu = 0,05 µg RAE

1 IU alfa-karotenu lub kryptoksantyny = 0,025 µg RAE[5]

Głównym źródłem aktywnych form witaminy A w organizmie jest spożywana z pokarmem pochodzenia roślinnego prowitamina A (głównie β-karoten).

W organizmie ludzkim enzymem odpowiedzialnym za przekształcenie β-karotenu w retinal jest dioksygenaza β-karotenowa.

Fizjologiczne znaczenie witaminy A

Witamina A spełnia wiele ważnych fizjologicznych funkcji.

Funkcje retinolu (tylko on wykazuje pełną aktywność biologiczną) i retinalu[8]:

 
Przejście formy retinalu 11-cis w trans
  • odgrywa istotną rolę w odbieraniu bodźców wzrokowych w siatkówce oka. Pochodna witaminy A, 11-cis retinal w pręcikach łączy się z białkiem opsyną, tworząc rodopsynę (purpurę wzrokową). Już nawet pojedynczy foton wzbudza fotoizomeracje 11-cis-retinalu do trans-retinalu, co prowadzi do pobudzenia[9].
  • odpowiada za integralność błon komórkowych
  • odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie komórek tkanki nabłonkowej, zarówno pokrywających jak wydzielniczych i czuciowych
  • reguluje wzrost tkanki nabłonkowej i innych komórek organizmu
  • utrzymuje prawidłowy stan skóry, włosów i paznokci
  • zapewnienia normalny wzrost kości i zębów przez regulację aktywności komórek tkanki kostnej
  • chroni nabłonek układu oddechowego przed drobnoustrojami

Kwas retinowy:

Karotenoidyprzeciwutleniaczami i działają na ogół umiarkowanie przeciwnowotworowo, jednak u palaczy duże dawki syntetycznego β-karotenu, zarówno powodują zwiększenie częstości występowania raka płuc i wyższą śmiertelność[10]. Podobną zależność stwierdzono u zwierząt laboratoryjnych poddanych ekspozycji na dym tytoniowy[potrzebny przypis].

Gdy komórki organizmu potrzebują retinolu, to zostaje on uwolniony z wątroby do krążenia ogólnego. Retinol we krwi jest transportowany przez białko RBP (retinol binding protein), kompleks ten dodatkowo łączy się z transtyretyną (białkiem, które uniemożliwia wydalenie tego kompleksu przez nerki). Kwas retinowy we krwi jest transportowany z albuminami. W komórce retinol łączy się z białkiem cRBP (cellular retinol binding protein), a kwas retinowy z cRABP. Związane cząsteczki retinoidowe mają swoiste receptory jądrowe RAR i RXR, zawierające miejsca wiążące DNA, zwane również miejscami odpowiedzi kwasu retinowego RARE.

Dzienne zapotrzebowanie ludzkiego organizmu na witaminę A jest określane na około 1 mg[9].

Niedobór

 Niedobór witaminy A wywołuje keratynizację nabłonków:

Skutki niedoboru:

W krajach, gdzie głównym składnikiem diety jest ryż, notuje się częste niedobory witaminy A. W celu umożliwienia zwiększenia spożycia witaminy A, metodami inżynierii genetycznej wyprodukowany został tzw. złoty ryż, zawierający geny z kukurydzy kodujące prowitaminę A.

Zatrucie ostre

Wątroby niektórych zwierząt, szczególnie polarnych, często zawierają witaminę A w ilościach toksycznych dla ludzi.

Jednorazowe przyjęcie dawki od 2000000 do 5000000 IU (0,6 do 1,5 g retinolu) może wywołać objawy ostrego zatrucia u dorosłego człowieka. Odpowiada to w przybliżeniu spożyciu od 100 do 300 g wątroby niedźwiedzia polarnego[11][12].

Objawy ostrego zatrucia powstają prawdopodobnie wskutek wzrostu ciśnienia śródczaszkowego:

  • wymioty
  • nudności
  • bóle głowy
  • zaburzenia koordynacji mięśniowej

Pierwsza śmierć (Xavier Mertz, naukowiec szwajcarski) powszechnie przypisywana hiperwitaminozie A nastąpiła w styczniu 1913, podczas wyprawy na Antarktydę. Mertz, po stracie zapasów żywności, został zmuszony zjeść psy pociągowe[13]. Jednak ta przyczyna śmierci Xaviera Mertz’a jest wątpliwa w świetle współczesnej wiedzy medycznej[14].

Zatrucie przewlekłe

  • wady wrodzone u dzieci matek z hiperwitaminozą w czasie ciąży
  • zaburzenia wątroby
  • zmniejszone uwapnienie kości mogące doprowadzić do osteoporozy
  • bóle stawów

Ciekawostki

  • Hodowla kijanek chirurgicznie pozbawionych oczu w wodzie zawierającej witaminę A zwiększa o 70% prawdopodobieństwo wzrostu dodatkowego oka z szyszynki

Poniżej tabela z listą produktów zawierających Witaminę A. Można sortować ( klikając w nagłówek kolumny ) oraz wyszukiwać bez odświeżania strony.

ProduktZawartość opakowaniaOpis i zamówienieZawartość w 100g( iu )Zawartość w 100g(µg] )Zawartość w porcji dziennej lub inny pomiarInne infoKcal ( 100 g )BiałkaWęglowodanyTłuszcze
ACTIVE LIFE - 90 Witamin i minerałów946 ml ( 32 porcje po 30ml )Cena, opis i zamówienie16666.665000 iu / 30 mlpalmitynian1300300
ACTIVE LIFE - 90 Witamin i minerałów946 ml ( 32 porcje po 30ml )Cena, opis i zamówienie16667.665000 iu / 30 mlBeta Caroten1300300
KenayAG Bioastin – astaksantyna, luteina60 kapsułekCena, opis i zamówienie164 µg ( 2 kapsułki )beta-karoten
Spirulina Hawajska PacificaOpakowanie zawiera: 180 tabletek. Porcja dzienna: 6 tabletekcena,opis i zamówienie1010003 030 / Porcja dzienna 3g (6 tabletek)beta karoten33367200
ALGTABLETTER – Algi morskie250 tabletekcena,opis i zamówienie590,00 μg/ 5 tabletekβ-karoten

Układ odpornościowy
Logo